Tι συμβαίνει όταν ένα ζευγάρι χωρίζει και υπάρχουν ανήλικα παιδιά; Ποιος αποφασίζει για την επιμέλεια, πόσο λαμβάνεται υπόψη η επιθυμία του παιδιού και τι γίνεται όταν ένας γονέας αρνείται να καταβάλει διατροφή;
Σε αυτά και σε πολλά ακόμη ερωτήματα, που απασχολούν ολοένα και περισσότερες οικογένειες, απάντησε η δικηγόρος Μαίρη Καρλή, μιλώντας στην εκπομπή «Στο Επίκεντρο» με τη Νίκη Σμπιλίρη, στον Εύριπο 90FM.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις αλλαγές του οικογενειακού δικαίου, στη συνεπιμέλεια, στις οικονομικές υποχρεώσεις των γονέων, αλλά και στις συνέπειες που μπορεί να έχει για τα παιδιά μια παρατεταμένη δικαστική διαμάχη.
Συνεπιμέλεια: Ο κανόνας μετά το διαζύγιο
Όπως εξήγησε η Μαίρη Καρλή, μετά τις αλλαγές που έχουν επέλθει στο οικογενειακό δίκαιο, η κοινή άσκηση της γονικής μέριμνας αποτελεί τον βασικό κανόνα μετά τη διάσταση ή το διαζύγιο.
Αυτό σημαίνει ότι και οι δύο γονείς εξακολουθούν να έχουν ευθύνη για σημαντικά ζητήματα που αφορούν τη ζωή και την ανατροφή των παιδιών τους.
Η δικηγόρος διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η συνεπιμέλεια δεν σημαίνει απαραίτητα πως το παιδί πρέπει να μοιράζει τον χρόνο του εξίσου ανάμεσα στους δύο γονείς.
Ανάλογα με τις ανάγκες και την ηλικία του παιδιού, μπορεί να προβλέπεται εναλλασσόμενη κατοικία, με συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα διαμονής σε κάθε σπίτι, ή να υπάρχει κοινή άσκηση της επιμέλειας με έναν κύριο τόπο διαμονής.
Ιδιαίτερα στις μικρότερες ηλικίες, όπως ανέφερε, οι ρυθμίσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες του ανηλίκου.
Το βασικό κριτήριο σε κάθε περίπτωση είναι το συμφέρον του παιδιού και όχι οι προσωπικές διαφορές που οδήγησαν τους γονείς στον χωρισμό.
Πότε μπορεί ένας γονέας να χάσει τη συνεπιμέλεια;
Η Μαίρη Καρλή αναφέρθηκε στις περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να υπάρξει απόκλιση από την κοινή άσκηση της επιμέλειας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται σοβαρές δυσκολίες στην άσκηση των γονικών καθηκόντων, περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας, κακοποιητική συμπεριφορά, σοβαρά προβλήματα εξάρτησης, αλλά και η συστηματική παραβίαση δικαστικών αποφάσεων.
Όπως επισήμανε, ακόμη και όταν οι γονείς έχουν συμφωνήσει συγκεκριμένο καθεστώς επιμέλειας, η συμφωνία αυτή δεν είναι αμετάβλητη.
Εφόσον προκύψουν νέα δεδομένα που επηρεάζουν το συμφέρον του παιδιού, οποιοσδήποτε από τους δύο γονείς μπορεί να προσφύγει στη Δικαιοσύνη και να ζητήσει διαφορετική ρύθμιση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το κατά πόσο η συμπεριφορά ενός γονέα επηρεάζει την ασφάλεια, την ψυχική ισορροπία και την καθημερινότητα του ανηλίκου.
«Δεν θέλω να πάω στον μπαμπά ή στη μαμά» – Πόσο μετράει η γνώμη του παιδιού;
Ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα της συνέντευξης αφορούσε την επιθυμία του ίδιου του παιδιού.
Τι συμβαίνει όταν ένα ανήλικο δηλώνει ότι δεν θέλει να διαμένει ή να επικοινωνεί με τον έναν από τους δύο γονείς;
Σύμφωνα με τη δικηγόρο, η γνώμη του παιδιού λαμβάνεται υπόψη από το δικαστήριο, με κριτήριο την ωριμότητά του και την ικανότητά του να εκφράζει ελεύθερα την επιθυμία του.
Δεν αρκεί, δηλαδή, μόνο η δήλωση της προτίμησής του. Εξετάζεται και το ενδεχόμενο να έχει επηρεαστεί από τη στάση ή τη συμπεριφορά κάποιου γονέα.
Όταν το δικαστήριο διαπιστώνει ότι το παιδί διαθέτει την απαιτούμενη ωριμότητα και εκφράζει ανεπηρέαστα τη βούλησή του, η γνώμη του μπορεί να διαδραματίσει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην απόφαση για την επιμέλεια ή την επικοινωνία.
Νέα σχέση μετά το διαζύγιο: Μπορεί να επηρεάσει την επιμέλεια;
Ένα ακόμη ζήτημα που απασχολεί συχνά τους χωρισμένους γονείς είναι η δημιουργία νέας σχέσης και η ενδεχόμενη συγκατοίκηση με νέο σύντροφο.
Η Μαίρη Καρλή ήταν σαφής: Η δημιουργία μιας νέας προσωπικής σχέσης δεν αποτελεί από μόνη της λόγο μεταβολής της επιμέλειας.
Όπως εξήγησε, το ζήτημα μπορεί να αποκτήσει νομική σημασία όταν η συμπεριφορά του νέου συντρόφου ή οι συνθήκες συμβίωσης έχουν αρνητικό αντίκτυπο στο παιδί.
Για ακόμη μία φορά, υπογράμμισε ότι το επίκεντρο της δικαστικής κρίσης δεν είναι οι προσωπικές επιλογές των ενηλίκων, αλλά η προστασία του ανηλίκου.
Μπορεί ένας γονέας να μετακομίσει σε άλλη πόλη παίρνοντας μαζί το παιδί;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και το ζήτημα της αλλαγής τόπου κατοικίας μετά το διαζύγιο.
Η δικηγόρος εξήγησε ότι όταν η μεταβολή του τόπου διαμονής του παιδιού επηρεάζει ουσιωδώς την επικοινωνία με τον άλλο γονέα, δεν μπορεί να πραγματοποιείται μονομερώς χωρίς τις απαιτούμενες προϋποθέσεις.
Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται προηγούμενη συμφωνία των γονέων ή σχετική δικαστική απόφαση.
Χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα μια μητέρα που διαμένει στη Χαλκίδα και επιθυμεί να μετακομίσει με το παιδί στην Καβάλα, η Μαίρη Καρλή εξήγησε ότι μια τέτοια μετακίνηση μπορεί να δυσχεράνει ουσιαστικά την επικοινωνία του πατέρα με το παιδί.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι μπορεί να υπάρχουν σοβαροί λόγοι που δικαιολογούν μια μετακόμιση, όπως η εύρεση εργασίας σε άλλη περιοχή. Σε περίπτωση διαφωνίας, οι συγκεκριμένες συνθήκες εξετάζονται από το δικαστήριο.
Διατροφή παιδιών: Τι γίνεται όταν ένας γονέας δηλώνει ότι δεν έχει χρήματα;
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε και η διατροφή των ανήλικων παιδιών, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου ένας γονέας εμφανίζεται να έχει περιορισμένα ή μηδενικά εισοδήματα.
Η Μαίρη Καρλή ανέφερε ότι υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες, εν μέσω δικαστικής αντιδικίας, γονείς αποχωρούν από την εργασία τους ή εμφανίζονται ως άνεργοι.
Ωστόσο, όπως διευκρίνισε, τα δικαστήρια δεν περιορίζονται αποκλειστικά στα εισοδήματα που δηλώνει κάποιος τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
Εξετάζουν, μεταξύ άλλων, την ηλικία, την επαγγελματική εμπειρία, τις σπουδές, τις γνώσεις, την εργασιακή ικανότητα και τους λόγους για τους οποίους ο γονέας δεν εργάζεται.
Με βάση αυτά τα στοιχεία μπορεί να εκτιμηθεί και η δυνατότητα απόκτησης εισοδήματος, ακόμη και αν ο γονέας δεν εργάζεται κατά τον χρόνο εκδίκασης της υπόθεσης.
Επομένως, η ανεργία ή η επίκληση οικονομικής αδυναμίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένας γονέας απαλλάσσεται από την υποχρέωση συμμετοχής στη διατροφή του παιδιού του.
Τι μπορεί να κάνει ένας γονέας όταν δεν καταβάλλεται η διατροφή;
Σύμφωνα με τη Μαίρη Καρλή, όταν ένας γονέας δεν καταβάλλει τη διατροφή που έχει επιδικαστεί, υπάρχουν νομικές διαδικασίες για τη διεκδίκηση των οφειλόμενων ποσών.
Ανάλογα με τις προϋποθέσεις της κάθε περίπτωσης, μπορεί να κινηθεί διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης, ενώ προβλέπονται και ποινικές συνέπειες για την παραβίαση της υποχρέωσης διατροφής, όταν συντρέχουν οι νόμιμοι όροι.
Η δικηγόρος επισήμανε ακόμη ότι η σοβαρή και συστηματική παραβίαση των σχετικών υποχρεώσεων μπορεί να συνεκτιμηθεί και σε ζητήματα που αφορούν τη γονική μέριμνα.
Φροντιστήρια, ορθοδοντικός και έκτακτες ιατρικές δαπάνες
Τι γίνεται όταν προκύπτουν πρόσθετες ανάγκες για το παιδί, όπως φροντιστήρια, ορθοδοντική θεραπεία ή μια έκτακτη ιατρική δαπάνη;
Η Μαίρη Καρλή εξήγησε ότι κατά τον καθορισμό της διατροφής λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες του παιδιού που είναι γνωστές κατά τον χρόνο της δικαστικής κρίσης.
Εάν στη συνέχεια προκύψει μια σοβαρή και απρόβλεπτη ανάγκη, όπως μια ιδιαίτερα δαπανηρή ιατρική θεραπεία, μπορεί να απαιτηθεί νέα δικαστική ρύθμιση, ακόμη και με επείγουσα διαδικασία, ανάλογα με τις περιστάσεις.
Μπορεί να απαγορευτεί η επικοινωνία επειδή δεν πληρώνεται η διατροφή;
Στο ερώτημα εάν ένας γονέας μπορεί να εμποδίσει τον άλλο να βλέπει το παιδί επειδή δεν καταβάλλει διατροφή, η απάντηση της δικηγόρου ήταν κατηγορηματική.
Η υποχρέωση καταβολής διατροφής και το δικαίωμα επικοινωνίας αποτελούν δύο διακριτά ζητήματα.
Η μη καταβολή της διατροφής δεν δίνει αυτομάτως στον άλλο γονέα το δικαίωμα να διακόψει την επικοινωνία με το παιδί.
Η Μαίρη Καρλή τόνισε ότι οι οικονομικές διαφορές μεταξύ των γονέων δεν πρέπει να μετατρέπονται σε μέσο πίεσης μέσα από τη σχέση του παιδιού με τον πατέρα ή τη μητέρα του.
Οι δικαστικές διαμάχες κοστίζουν περισσότερο από όσο φαντάζονται οι γονείς
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η τοποθέτηση της δικηγόρου σχετικά με τις παρατεταμένες δικαστικές αντιδικίες ανάμεσα σε χωρισμένους γονείς.
Όπως ανέφερε, η αδυναμία συνεννόησης οδηγεί συχνά σε αλλεπάλληλες δικαστικές διαδικασίες, ασφαλιστικά μέτρα, αγωγές, διαμεσολάβηση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εκατέρωθεν μηνύσεις.
Οι διαδικασίες αυτές απαιτούν σημαντικούς οικονομικούς πόρους, αλλά και μεγάλη ψυχική αντοχή.
Η ίδια στάθηκε στο παράδοξο ότι γονείς μπορεί να επιλέγουν τη δικαστική οδό ακόμη και για διαφορές της τάξης των 50, 100 ή 150 ευρώ στη διατροφή, επιβαρύνοντας τελικά σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Παράλληλα, εξέφρασε τον προβληματισμό της για τις περιπτώσεις όπου τα παιδιά καλούνται να συμμετάσχουν σε δικαστικές διαδικασίες.
Επισήμανε ότι η έλλειψη κατάλληλα διαμορφωμένων χώρων και εξειδικευμένων οικογενειακών δικαστηρίων στην Ελλάδα καθιστά ακόμη δυσκολότερη την εμπειρία για τους ανηλίκους.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όπως υπογράμμισε, δεν είναι μόνο το οικονομικό κόστος, αλλά κυρίως η ψυχολογική επιβάρυνση που μπορεί να προκαλέσει στα παιδιά η διαρκής σύγκρουση των γονέων τους.
«Οι γονείς πρέπει να συνεχίσουν να είναι γονείς και μετά τη διάσταση»
Κλείνοντας τη συνέντευξη, η Μαίρη Καρλή κλήθηκε να δώσει τη δική της συμβουλή σε δύο γονείς που βρίσκονται σε διαδικασία χωρισμού.
Η ίδια αναγνώρισε ότι ένα διαζύγιο μπορεί να συνοδεύεται από έντονα συναισθήματα θυμού, αδικίας και αντιπαλότητας. Ωστόσο, υπογράμμισε την ανάγκη οι γονείς να αφήσουν στην άκρη τις μεταξύ τους συγκρούσεις και να δώσουν προτεραιότητα στο παιδί τους.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, το συμφέρον του παιδιού είναι να έχει δύο γονείς που μπορούν να επικοινωνούν, να ανταλλάσσουν απόψεις και να συνεχίζουν να ανταποκρίνονται στον γονεϊκό τους ρόλο.
Το διαζύγιο μπορεί να σηματοδοτεί το τέλος της συζυγικής σχέσης, όχι όμως και το τέλος της κοινής ευθύνης απέναντι στα παιδιά.
Μια ευθύνη που, όπως αναδείχθηκε μέσα από τη συζήτηση στην εκπομπή «Στο Επίκεντρο», δεν περιορίζεται στις δικαστικές αποφάσεις και στις οικονομικές υποχρεώσεις, αλλά αφορά πρωτίστως τη συνεργασία, τον σεβασμό και την προστασία της ψυχικής ισορροπίας των παιδιών.
