Κούραση, ανεξήγητες αλλαγές στο βάρος, τριχόπτωση, ορμονικές μεταβολές μετά τα 40 και χαμηλή τεστοστερόνη στους άνδρες. Πότε χρειάζεται πραγματικά ορμονολογικός έλεγχος και ποια καθημερινά συμπληρώματα μπορούν να αλλοιώσουν τα αποτελέσματα των εξετάσεων;
Απαντήσεις σε ερωτήματα που απασχολούν γυναίκες και άνδρες έδωσε η ιατρός βιοπαθολόγος Τζένη Λιοπύρη, μιλώντας στην εκπομπή «Στο Επίκεντρο» με τη Νίκη Σμπιλίρη, στον Εύριπο 90FM.
Η γιατρός εξήγησε πότε τα συμπτώματα μπορεί να υποδηλώνουν ορμονική διαταραχή, τι αλλάζει στον οργανισμό μετά τα 40, γιατί οι άνδρες δεν πρέπει να αγνοούν την ορμονική τους υγεία και ποια λάθη μπορούν να επηρεάσουν την αξιοπιστία των εργαστηριακών αποτελεσμάτων.
Παράλληλα, κατέρριψε διαδεδομένους μύθους, επισημαίνοντας ότι δεν ευθύνονται πάντα οι ορμόνες για την αύξηση του βάρους ή την κούραση, ενώ ξεκαθάρισε πως δεν υπάρχει ένα ενιαίο πακέτο ορμονολογικών εξετάσεων που να είναι κατάλληλο για όλους.
Κούραση, τριχόπτωση και αλλαγές στο βάρος: Πότε ευθύνονται οι ορμόνες;
Οι ορμόνες λειτουργούν ως χημικοί αγγελιοφόροι του οργανισμού, επηρεάζοντας σημαντικές λειτουργίες όπως ο μεταβολισμός, η ενέργεια, ο ύπνος, η διάθεση και η αναπαραγωγή.
Σύμφωνα με την κ. Λιοπύρη, η επίμονη κόπωση, οι ανεξήγητες μεταβολές του βάρους, η τριχόπτωση, οι ταχυπαλμίες και οι διαταραχές της περιόδου μπορεί να αποτελούν ενδείξεις που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.
Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοιο σύμπτωμα οφείλεται σε ορμονική διαταραχή.
Η κούραση, για παράδειγμα, μπορεί να συνδέεται με αναιμία ή ανεπαρκή ύπνο.
Για τον λόγο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχουν η διάρκεια των συμπτωμάτων, ο συνδυασμός τους και το ατομικό ιατρικό ιστορικό.
Τι αλλάζει στις γυναίκες μετά τα 40 – Η περιεμμηνόπαυση και τα πρώτα σημάδια
Μία από τις σημαντικότερες περιόδους ορμονικών αλλαγών στη ζωή της γυναίκας είναι η περιεμμηνόπαυση, δηλαδή η μεταβατική φάση πριν από την εμμηνόπαυση.
Όπως εξήγησε η βιοπαθολόγος, ορισμένες γυναίκες αρχίζουν να παρουσιάζουν αλλαγές μετά τα 40, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλες βιώνουν την ίδια εμπειρία ή εμφανίζουν συμπτώματα στην ίδια ηλικία.
Μεταξύ των συχνότερων εκδηλώσεων περιλαμβάνονται οι αλλαγές στον εμμηνορροϊκό κύκλο, οι εξάψεις, οι νυχτερινές εφιδρώσεις, οι διαταραχές ύπνου και οι μεταβολές της διάθεσης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι ορμόνες σε αυτή τη φάση εμφανίζουν διακυμάνσεις.
Επομένως, μία μεμονωμένη εργαστηριακή μέτρηση δεν αποτυπώνει απαραίτητα τη συνολική κατάσταση.
Μάλιστα, στις γυναίκες άνω των 45 ετών που παρουσιάζουν χαρακτηριστικά συμπτώματα, η εκτίμηση της περιεμμηνόπαυσης βασίζεται συνήθως στην κλινική εικόνα και στο ιστορικό της περιόδου, χωρίς να απαιτείται πάντα ορμονική επιβεβαίωση.
Θυρεοειδής: Ποιες διαταραχές εντοπίζονται συχνότερα;
Στις συχνότερες ορμονικές διαταραχές που διερευνώνται εργαστηριακά περιλαμβάνονται οι παθήσεις του θυρεοειδούς.
Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να συνοδεύεται από κόπωση, δυσανεξία στο κρύο, δυσκοιλιότητα και ξηροδερμία.
Αντίθετα, ο υπερθυρεοειδισμός μπορεί να προκαλέσει ταχυπαλμίες, αυξημένη εφίδρωση, τρόμο και απώλεια βάρους.
Στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, η διερεύνηση μπορεί επίσης να αφορά διαταραχές της ωορρηξίας, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και αυξημένη προλακτίνη.
Η κ. Λιοπύρη υπογράμμισε ότι οι εξετάσεις πρέπει να επιλέγονται ανάλογα με το συγκεκριμένο πρόβλημα και όχι με τη λογική ενός γενικού ορμονικού ελέγχου για όλους.
Ορμονικές διαταραχές στους άνδρες: Πότε πρέπει να ελέγχεται η τεστοστερόνη;
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην ορμονική υγεία των ανδρών, ένα ζήτημα που συχνά περνά σε δεύτερη μοίρα.
Η βιοπαθολόγος ξεκαθάρισε ότι οι ορμονικές διαταραχές δεν αφορούν αποκλειστικά τις γυναίκες.
Η μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, η μείωση των πρωινών στύσεων, η υπογονιμότητα και οι ανεξήγητες μεταβολές της μυϊκής μάζας μπορεί να αποτελούν λόγους διερεύνησης.
Ωστόσο, η κόπωση από μόνη της δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι ένας άνδρας έχει χαμηλή τεστοστερόνη.
Για τη διάγνωση απαιτείται αξιολόγηση των συμπτωμάτων και επιβεβαίωση χαμηλών τιμών με κατάλληλες μετρήσεις.
«Η τεστοστερόνη δεν είναι θεραπεία αντιγήρανσης»
Αναφερόμενη στις αλλαγές που παρατηρούνται στους άνδρες μετά τα 40 ή τα 50, η κ. Λιοπύρη εξήγησε ότι η τεστοστερόνη μπορεί να μειώνεται σταδιακά με την ηλικία.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε άνδρας θα εμφανίσει ορμονική ανεπάρκεια ή ότι χρειάζεται θεραπεία.
Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η παχυσαρκία, οι χρόνιες παθήσεις και η ποιότητα του ύπνου.
«Η τεστοστερόνη γενικά δεν είναι η θεραπεία της αντιγήρανσης», τόνισε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η χορήγησή της πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει τεκμηριωμένη ιατρική ένδειξη και υπό παρακολούθηση.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι ο όρος «ανδρόπαυση», αν και χρησιμοποιείται συχνά, δεν περιγράφει μία διαδικασία αντίστοιχη με τη γυναικεία εμμηνόπαυση.
Προσοχή στα συμπληρώματα για μαλλιά και νύχια – Μπορούν να επηρεάσουν τις εξετάσεις
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της συνέντευξης αφορούσε τη σωστή προετοιμασία πριν από τις ορμονολογικές εξετάσεις.
Η κ. Λιοπύρη επισήμανε ότι ακόμη και συμπληρώματα διατροφής, τα οποία πολλοί θεωρούν αθώα, μπορεί να επηρεάσουν τα εργαστηριακά αποτελέσματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βιοτίνη, γνωστή και ως βιταμίνη Β7, η οποία περιέχεται σε αρκετά συμπληρώματα για τα μαλλιά και τα νύχια.
Η συγκεκριμένη ουσία μπορεί να επηρεάσει ορισμένες εργαστηριακές μεθόδους, μεταξύ αυτών και εξετάσεις θυρεοειδούς, οδηγώντας σε ψευδώς αυξημένες ή μειωμένες τιμές.
Γι’ αυτό, όπως τόνισε, είναι απαραίτητο το εργαστήριο να γνωρίζει όχι μόνο τη φαρμακευτική αγωγή αλλά και τα συμπληρώματα που λαμβάνει ο εξεταζόμενος.
Η ενημέρωση αυτή μπορεί να αποτρέψει λανθασμένες ερμηνείες και περιττή ανησυχία.
Νηστεία, ώρα αιμοληψίας και ημέρα κύκλου: Τι πρέπει να γνωρίζουμε;
Δεν έχουν όλες οι ορμονολογικές εξετάσεις τις ίδιες απαιτήσεις προετοιμασίας.
Για παράδειγμα, η μέτρηση τεστοστερόνης στους άνδρες πραγματοποιείται συνήθως το πρωί και υπό συγκεκριμένες συνθήκες, ενώ για ορισμένες γυναικείες ορμόνες ιδιαίτερη σημασία έχει η ημέρα του εμμηνορροϊκού κύκλου.
Η κ. Λιοπύρη αναφέρθηκε ειδικότερα στην προγεστερόνη, εξηγώντας ότι όταν ο στόχος είναι η αξιολόγηση της ωορρηξίας, η εξέταση προγραμματίζεται περίπου μία εβδομάδα πριν από την αναμενόμενη περίοδο.
Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι σωστό να θεωρείται η 21η ημέρα του κύκλου ως κατάλληλη για όλες ανεξαιρέτως τις γυναίκες.
Η γιατρός υπογράμμισε τη σημασία της επικοινωνίας με το εργαστήριο πριν από την αιμοληψία, ώστε ο εξεταζόμενος να γνωρίζει εάν απαιτείται νηστεία ή κάποια άλλη προετοιμασία.
«Το ιστορικό είναι το Α και το Ω», επισήμανε, αναδεικνύοντας τη σημασία της σωστής ενημέρωσης και συνεργασίας.
Χρειάζεται να κάνουμε ορμονολογικές εξετάσεις κάθε χρόνο;
Ένας ακόμη διαδεδομένος μύθος είναι ότι όλοι πρέπει να υποβάλλονται σε ορμονολογικό έλεγχο σε συγκεκριμένη ηλικία ή κάθε χρόνο.
Η απάντηση της βιοπαθολόγου ήταν ξεκάθαρη: Δεν υπάρχει ένας γενικός κανόνας που να ισχύει για όλους.
Η ανάγκη ελέγχου καθορίζεται από τα συμπτώματα, την ηλικία, το ιατρικό ιστορικό, τη φαρμακευτική αγωγή και ειδικές καταστάσεις, όπως η εγκυμοσύνη ή η διερεύνηση της γονιμότητας.
Στην περίπτωση ήδη διαγνωσμένης ενδοκρινολογικής πάθησης, η συχνότητα των εξετάσεων καθορίζεται από τον θεράποντα γιατρό.
«Δεν φταίνε πάντα οι ορμόνες για τα κιλά και την κούραση»
Απαντώντας σε ερώτηση για τον μεγαλύτερο μύθο γύρω από τις ορμόνες, η κ. Λιοπύρη στάθηκε στην τάση πολλών ανθρώπων να αποδίδουν κάθε αλλαγή του οργανισμού σε ορμονικές διαταραχές.
Η αύξηση του βάρους ή μία περίοδος έντονης κόπωσης δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι υπάρχει πρόβλημα στον θυρεοειδή ή σε κάποια άλλη ορμόνη.
Η διατροφή, η ποιότητα και η διάρκεια του ύπνου, οι συνήθειες της καθημερινότητας και η γενικότερη κατάσταση της υγείας πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη.
Παράλληλα, επισήμανε ότι η αντίληψη πως η «εξισορρόπηση» των ορμονών μπορεί από μόνη της να εγγυηθεί ενέργεια και καλή υγεία δεν έχει ιατρική βάση.
Η αξιολόγηση πρέπει να είναι συνολική και εξατομικευμένη.
Ίδιες τιμές στις εξετάσεις, διαφορετική σημασία για δύο ανθρώπους
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η συζήτηση γύρω από την ερμηνεία των εργαστηριακών αποτελεσμάτων.
Μπορούν δύο γυναίκες να έχουν ακριβώς την ίδια ορμονική τιμή, αλλά αυτή να σημαίνει κάτι διαφορετικό για την υγεία της καθεμιάς;
Σύμφωνα με την κ. Λιοπύρη, η απάντηση είναι θετική.
Η ηλικία, τα συμπτώματα, η ώρα της αιμοληψίας, η ημέρα του κύκλου, η εγκυμοσύνη, η λήψη φαρμάκων και η μέθοδος του εργαστηρίου επηρεάζουν την ερμηνεία των αποτελεσμάτων.
Για παράδειγμα, η ίδια τιμή οιστραδιόλης μπορεί να έχει διαφορετική σημασία ανάλογα με τη φάση του εμμηνορροϊκού κύκλου.
Αυτός είναι και ο λόγος που δεν αρκεί να συγκρίνουμε αριθμούς ή να ερμηνεύουμε μόνοι μας τα αποτελέσματα.
Η σημασία της συνεργασίας εργαστηρίου και θεράποντος γιατρού
Ολοκληρώνοντας τη συζήτηση, η Τζένη Λιοπύρη υπογράμμισε ότι η αξιόπιστη εργαστηριακή μέτρηση αποτελεί μόνο το ένα μέρος της σωστής ιατρικής αξιολόγησης.
Εξίσου σημαντική είναι η ερμηνεία των αποτελεσμάτων σε συνεργασία με τον θεράποντα γιατρό.
Στόχος δεν είναι απλώς να διαπιστωθεί αν μία τιμή βρίσκεται εντός ή εκτός των ορίων αναφοράς, αλλά να κατανοηθεί τι συμβαίνει στον συγκεκριμένο άνθρωπο και ποιο είναι το κατάλληλο επόμενο βήμα.
Το βασικό μήνυμα της συνέντευξης είναι ότι οι ορμονολογικές εξετάσεις αποτελούν πολύτιμο εργαλείο για την υγεία, αρκεί να πραγματοποιούνται με τη σωστή ένδειξη, την κατάλληλη προετοιμασία και την απαραίτητη ιατρική καθοδήγηση.
Η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε στην εκπομπή «Στο Επίκεντρο» με τη Νίκη Σμπιλίρη, στον Εύριπο 90FM.
