Αποκαλύψεις για τα μαργαριτοφόρα όστρακα του Ευβοϊκού, τις προοπτικές μιας νέας οικονομικής δραστηριότητας στην Εύβοια, τη συνεργασία με το BBC, τους λαγοκέφαλους, τη ρύπανση των θαλασσών και τη σημασία της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης έκανε ο ιχθυολόγος και υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Δημήτρης Πάφρας, μιλώντας στην εκπομπή «Στο Επίκεντρο» του Εύριπου 90FM με τη Νίκη Σμπιλίρη.
Από την Αμάρυνθο της Εύβοιας, όπου μεγάλωσε έχοντας καθημερινή επαφή με τη θάλασσα, μέχρι τη συνεργασία με μια διεθνή τηλεοπτική παραγωγή του BBC, ο Δημήτρης Πάφρας Υποψήφιος Διδάκτορας Θαλάσσιας Βιολογίας ακολουθεί μια επιστημονική διαδρομή αφιερωμένη στην εξερεύνηση και την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στον Εύριπο 90FM, ο νεαρός επιστήμονας μίλησε για όσα κρύβονται κάτω από την επιφάνεια του Ευβοϊκού, παρουσίασε στοιχεία της διδακτορικής του έρευνας και αναφέρθηκε στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές θάλασσες εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της εμφάνισης ξενικών ειδών.
Παράλληλα, αποκάλυψε λεπτομέρειες για τη συμβολή του σε παραγωγή του BBC, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη συγγραφική του δραστηριότητα και στις πρωτοβουλίες περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης μαθητών.
«Έχει μαργαριτάρια ο Ευβοϊκός – Είναι αλήθεια και δεν είναι μύθος»
Μία από τις σημαντικότερες ειδήσεις της συνέντευξης αφορά την παρουσία μαργαριτοφόρων οστράκων στον Ευβοϊκό κόλπο.
Ο Δημήτρης Πάφρας, ο οποίος εκπονεί τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, μελετά εδώ και περίπου τρία χρόνια το δίθυρο όστρακο Pinctada radiata, ένα ξενικό είδος που έχει εγκατασταθεί στα ελληνικά νερά.
«Έχει μαργαριτάρια ο Ευβοϊκός. Είναι σωστό και δεν είναι μύθος», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Εξηγώντας τη διαδικασία δημιουργίας ενός μαργαριταριού, ανέφερε ότι το όστρακο μπορεί να σχηματίσει διαδοχικά στρώματα μάργαρου γύρω από κάποιο ξένο σώμα ή ερεθιστικό παράγοντα που βρίσκεται στο εσωτερικό του.
Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι η παρουσία μαργαριτοφόρων οστράκων δεν σημαίνει πως κάθε όστρακο περιέχει μαργαριτάρι μεγάλης εμπορικής αξίας.
Η αξία ενός μαργαριταριού εξαρτάται από παράγοντες όπως το μέγεθος, το σχήμα, το βάρος και το χρώμα του.
Μπορεί η Εύβοια να αποκτήσει οργανωμένη παραγωγή μαργαριταριών;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προοπτική μελλοντικής αξιοποίησης του συγκεκριμένου είδους από τους οστρακοκαλλιεργητές.
Όπως εξήγησε ο Δημήτρης Πάφρας, η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών δημιουργεί ολοένα μεγαλύτερες δυσκολίες στην καλλιέργεια παραδοσιακών οστράκων, όπως τα μύδια.
Η θερμική καταπόνηση μπορεί να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στην παραγωγή, γεγονός που οδηγεί τους επιστήμονες στην αναζήτηση ειδών τα οποία ενδεχομένως να ανταποκρίνονται καλύτερα στις νέες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Στο πλαίσιο αυτό, το Pinctada radiata εξετάζεται ως πιθανή εναλλακτική επιλογή.
Ο ίδιος περιέγραψε δύο δυνατότητες αξιοποίησης: την εκτροφή του οστράκου για τη σάρκα του και, σε δεύτερο στάδιο, τη διερεύνηση τεχνικών καλλιέργειας μαργαριταριών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και στην κοσμηματοποιία.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες πηγές εισοδήματος για τους επαγγελματίες του κλάδου.
Πρόκειται, ωστόσο, για επιστημονική και παραγωγική προοπτική που απαιτεί περαιτέρω έρευνα και δεν αποτελεί ήδη οργανωμένη δραστηριότητα στον Ευβοϊκό.
Ο Δημήτρης Πάφρας ανέφερε ακόμη ότι η διδακτορική του έρευνα πλησιάζει στην ολοκλήρωσή της και ότι έχει ξεκινήσει τη συγγραφή και παρουσίαση αποτελεσμάτων σε επιστημονικές διοργανώσεις.
Από την Αμάρυνθο στο BBC – Η συνεργασία που δεν περίμενε
Μια ακόμη σημαντική αποκάλυψη της συνέντευξης ήταν η επιβεβαίωση από τον ίδιο ότι συμμετείχε συμβουλευτικά σε παραγωγή του BBC, την οποία προσδιόρισε ως Blue Planet III.
Όπως εξήγησε, η συνεργασία αφορούσε την παροχή επιστημονικών πληροφοριών για συγκεκριμένο θαλάσσιο είδος.
Ο ίδιος δεν θέλησε να αποκαλύψει περισσότερες λεπτομέρειες πριν από τη δημοσιοποίηση του σχετικού υλικού.
«Δεν το πίστευα ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα», ανέφερε, περιγράφοντας τα συναισθήματα που ένιωσε όταν επικοινώνησε με τους ανθρώπους της διεθνούς παραγωγής.
Μάλιστα, αποκάλυψε ότι η χαρά, η αγωνία και η ανυπομονησία ήταν τόσο έντονες, ώστε δυσκολεύτηκε να κοιμηθεί κατά τη διάρκεια εκείνων των ημερών.
Για έναν νέο επιστήμονα που ξεκίνησε από την Αμάρυνθο, η συγκεκριμένη συνεργασία αποτέλεσε, όπως περιέγραψε, μια ιδιαίτερα σημαντική προσωπική εμπειρία.
«Οι λαγοκέφαλοι δεν είναι τέρατα της θάλασσας»
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε στα ξενικά είδη που έχουν εμφανιστεί στις ελληνικές θάλασσες και προκαλούν ανησυχία σε πολίτες και επαγγελματίες αλιείς.
Ο Δημήτρης Πάφρας αναφέρθηκε στους λαγοκέφαλους, στα λεοντόψαρα και στις μωβ μέδουσες, τονίζοντας ότι η σωστή ενημέρωση αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων.
«Οι λαγοκέφαλοι δεν είναι τέρατα της θάλασσας», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι περιστατικά που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκάλεσαν έντονο φόβο, χωρίς σε όλες τις περιπτώσεις να υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι ο λαγοκέφαλος περιέχει ισχυρή τοξίνη και δεν είναι κατάλληλος για ανθρώπινη κατανάλωση.
Αναφέρθηκε επίσης στο λεοντόψαρο, το οποίο μπορεί να καταναλωθεί μόνο εφόσον έχει προηγηθεί ασφαλής χειρισμός από κατάλληλα εκπαιδευμένα άτομα, λόγω των δηλητηριωδών αγκαθιών του.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις οικονομικές επιπτώσεις που προκαλούν οι λαγοκέφαλοι στους επαγγελματίες ψαράδες, καθώς η παρουσία τους μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την αλιευτική δραστηριότητα.
«Η θάλασσα δεν είναι αυτό που φαίνεται στην επιφάνεια»
Ένα από τα πιο ουσιαστικά μηνύματα της συνέντευξης αφορούσε την πραγματική εικόνα των ελληνικών θαλασσών.
Μπορεί μια παραλία να φαίνεται καθαρή, με γαλήνια και διάφανα νερά, αλλά αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο βυθός της βρίσκεται σε καλή κατάσταση.
Ο Δημήτρης Πάφρας, έχοντας συμμετάσχει σε υποβρύχιους καθαρισμούς, περιέγραψε εικόνες που συναντά κατά τη διάρκεια των καταδύσεών του.
Πλαστικά μπουκάλια, απορρίμματα και αντικείμενα καθημερινής χρήσης καταλήγουν στον βυθό, ακόμη και σε περιοχές που από την επιφάνεια μοιάζουν ειδυλλιακές.
Όπως τόνισε, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος απαιτεί συλλογική προσπάθεια, ενώ ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μάθουν τα παιδιά από μικρή ηλικία να μην αφήνουν σκουπίδια στις παραλίες.
Αναφέρθηκε επίσης στη σημασία του φυτοπλαγκτού και της θαλάσσιας τροφικής αλυσίδας, εξηγώντας ότι ακόμη και η μείωση ενός μικρού οργανισμού μπορεί να επηρεάσει πολλούς άλλους οργανισμούς του οικοσυστήματος.
Προειδοποίηση για τους ιππόκαμπους – «Δεν είναι σουβενίρ»
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στους ιππόκαμπους, οι οποίοι αντιμετωπίζουν σημαντικές πιέσεις σε διάφορες περιοχές της Μεσογείου.
Ο νεαρός επιστήμονας επέκρινε τη συνήθεια ορισμένων ανθρώπων να απομακρύνουν ιππόκαμπους από το φυσικό τους περιβάλλον, προκειμένου να τους κρατήσουν ως αναμνηστικά.
Τόνισε ότι τέτοιες συμπεριφορές επιβαρύνουν τους πληθυσμούς τους και υπογράμμισε την ανάγκη προστασίας της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Η απρόσμενη συνάντηση με ένα δελφίνι στο Κόκκινο Σπίτι της Χαλκίδας
Μία από τις πιο εντυπωσιακές προσωπικές εμπειρίες που μοιράστηκε ήταν η συνάντησή του με ένα δελφίνι κατά τη διάρκεια εκπαιδευτικής κατάδυσης στη Χαλκίδα.
Το περιστατικό συνέβη κοντά στο Κόκκινο Σπίτι, όταν ο ίδιος συμμετείχε ως βοηθός εκπαιδευτή σε καταδυτική δραστηριότητα.
Όπως περιέγραψε, ενώ βρίσκονταν σε βάθος περίπου δύο μέτρων, άκουσε έναν θόρυβο και γυρίζοντας είδε ένα δελφίνι να περνά σε πολύ μικρή απόσταση από την ομάδα.
Η εμπειρία προκάλεσε έκπληξη και ενθουσιασμό στους νεαρούς μαθητές που συμμετείχαν στην κατάδυση.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη στιγμή αξέχαστη, επισημαίνοντας ότι τέτοιες εμπειρίες μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο ένας νέος άνθρωπος αντιλαμβάνεται τη θάλασσα.
Από την επιστημονική έρευνα στα παιδικά βιβλία
Ο Δημήτρης Πάφρας μίλησε και για τη συγγραφική του δραστηριότητα, η οποία ξεκίνησε το 2021.
Το πρώτο βιβλίο του δημιουργήθηκε σε συνεργασία με την αδελφή του, Αγγελική Πάφρα, και περιλαμβάνει περισσότερα από 300 θαλάσσια είδη.
Για τη δημιουργία του συνεργάστηκε με 14 φωτογράφους από την Ελλάδα και την Κύπρο, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν πραγματικές φωτογραφίες θαλάσσιων οργανισμών.
Στόχος ήταν η δημιουργία ενός χρήσιμου οδηγού αναγνώρισης ειδών για δύτες, φοιτητές και ανθρώπους που ενδιαφέρονται για τη θαλάσσια ζωή.
Ακολούθησε η συγγραφή παιδικών βιβλίων, με χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Ο Μίμης και ο Θησαυρός της Θάλασσας».
Όπως αποκάλυψε, η ιδέα γεννήθηκε κατά τη διάρκεια επίσκεψης σε σχολείο του Βόλου, όταν ένας μικρός μαθητής τού πρότεινε να δημιουργήσει ένα παιδικό βιβλίο.
Η ιστορία παρουσιάζει ένα παιδί που αντιλαμβάνεται τα προβλήματα του θαλάσσιου περιβάλλοντος και αποφασίζει να αναλάβει δράση μαζί με τους συμμαθητές του.
Το βιβλίο περιλαμβάνει επίσης δραστηριότητες που ενθαρρύνουν τα παιδιά να συμμετέχουν ενεργά και να γνωρίσουν καλύτερα τον κόσμο της θάλασσας.
Ο Δημήτρης Πάφρας κοντά στους μαθητές – Εκπαιδευτικές δράσεις και γνωριμία με τα μυστικά της θάλασσας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη σχολική κοινότητα παρουσιάζουν οι εκπαιδευτικές δράσεις που πραγματοποιεί ο Δημήτρης Πάφρας, με στόχο να γνωρίσουν οι μαθητές τον θαλάσσιο κόσμο και να ευαισθητοποιηθούν για την προστασία του περιβάλλοντος.
Όπως ανέφερε στην εκπομπή «Στο Επίκεντρο» του Εύριπου 90FM, έχει ήδη επισκεφθεί σχολικές μονάδες στην Εύβοια, στην Αθήνα και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, πραγματοποιώντας παρουσιάσεις και βιωματικές δραστηριότητες.
Στόχος του είναι να επισκέπτεται κάθε σχολική χρονιά τέσσερα με πέντε σχολεία, δίνοντας στους μαθητές την ευκαιρία να γνωρίσουν θαλάσσιους οργανισμούς, να κατανοήσουν τις απειλές που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές θάλασσες και να ανακαλύψουν πώς μπορούν οι ίδιοι να συμβάλουν στην προστασία τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο παράκτιος καθαρισμός που πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή μαθητών του Γυμνασίου Αμαρύνθου.
Παράλληλα, ο νεαρός επιστήμονας αναφέρθηκε στη συνεργασία του με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θήβας για τη δημιουργία νέου εκπαιδευτικού υλικού και βιωματικών δραστηριοτήτων.
Οι σχολικές μονάδες που ενδιαφέρονται να οργανώσουν μια αντίστοιχη εκπαιδευτική παρουσίαση ή περιβαλλοντική δράση μπορούν να αναζητήσουν περισσότερες πληροφορίες για τη δυνατότητα συνεργασίας με τον Δημήτρη Πάφρα στο mail του η στον προσωπικό του λογαριασμό στο facebook.
dpafras@gmail.com
Dimitris Pafras
Μια πρωτοβουλία που μπορεί να μετατρέψει τη γνώση για τη θάλασσα σε μια ουσιαστική εκπαιδευτική εμπειρία για τους μαθητές.
Τι είπε για την ασφάλεια των ψαριών ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Δημήτρης Πάφρας αναφέρθηκε στις συνθήκες παραγωγής των ψαριών ελληνικής ιχθυοκαλλιέργειας.
Όπως εξήγησε, η ιχθυοκαλλιέργεια έχει εξελιχθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, με μεγαλύτερη έμφαση στην ιχνηλασιμότητα, στην ποιότητα και στην ευζωία των εκτρεφόμενων ψαριών.
Ειδικότερα για την τσιπούρα και το λαβράκι, ανέφερε ότι υπάρχει δυνατότητα παρακολούθησης της παραγωγικής διαδικασίας από τα πρώτα στάδια ανάπτυξης μέχρι τη διάθεση του τελικού προϊόντος.
Ο ίδιος, ο οποίος εργάζεται στον τομέα της ποιότητας και της ιχθυοπαθολογίας, δήλωσε ότι προσωπικά προτιμά τα συγκεκριμένα ψάρια ελληνικής εκτροφής, επικαλούμενος την ιχνηλασιμότητα και τους ελέγχους που πραγματοποιούνται.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ευζωία των ψαριών αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ποιότητα και τη βιωσιμότητα της παραγωγής.
Ο Ευβοϊκός, η επιστήμη και η επόμενη γενιά
Η συνέντευξη του Δημήτρη Πάφρα στον Εύριπο 90FM ανέδειξε έναν θαλάσσιο κόσμο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος στο ευρύ κοινό.
Από τα κοράλλια που υπάρχουν στα νερά του Ευβοϊκού μέχρι τα μαργαριτοφόρα όστρακα, τις αλλαγές στη βιοποικιλότητα και τις επιπτώσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας, η συζήτηση ανέδειξε την ανάγκη επιστημονικής έρευνας και ουσιαστικής ενημέρωσης.
Κυρίως, όμως, ανέδειξε τη σημασία της εκπαίδευσης των νέων ανθρώπων.
Για τον Δημήτρη Πάφρα, η θάλασσα δεν είναι μόνο ένας τόπος αναψυχής. Είναι ένας ζωντανός κόσμος που αξίζει να γνωρίσουμε, να κατανοήσουμε και να προστατεύσουμε.
